ChuyenSau.comChuyên Sâu
Chip bán dẫn và công nghệ lõi

Máy quang khắc cực tím: cỗ máy phức tạp bậc nhất mà ngành chip không thể thiếu

Máy quang khắc cực tím in mạch nhỏ cỡ vài chục nanomet bằng ánh sáng 13,5 nm tạo từ giọt thiếc. Phân tích nguyên lý, vì sao khó chế tạo và giới hạn hiện nay.

Close detail of gloved hands lifting a polished circular silicon wafer reflecting amber light inside a cleanroom, large grey machine housing blurred in the background

Máy quang khắc cực tím (EUV) là thiết bị dùng ánh sáng bước sóng 13,5 nanomet để in những chi tiết nhỏ nhất của chip tiên tiến lên wafer silicon; không có nó, các nhà máy không thể sản xuất kinh tế những thế hệ chip mới nhất. Cỗ máy này phức tạp tới mức chỉ một doanh nghiệp trên thế giới chế tạo được — một công ty của Hà Lan, sau khoảng ba thập niên phát triển cùng hàng nghìn nhà cung cấp linh kiện.

Bài này giải thích vì sao ngành chip cần ánh sáng bước sóng ngắn, cách người ta tạo ra loại ánh sáng gần như không tồn tại tự nhiên trên mặt đất, vì sao mọi thứ trong máy phải là gương và chân không, rồi nhìn vào những giới hạn kỹ thuật và kinh tế đang đặt ra cho thế hệ máy kế tiếp.

Quang khắc là gì và vì sao bước sóng quyết định kích thước mạch

Quang khắc giống như chụp ảnh thu nhỏ. Người ta phủ lên wafer một lớp hoá chất nhạy sáng gọi là chất cản quang, chiếu ánh sáng qua một tấm mặt nạ mang hình mạch, rồi thu nhỏ hình đó qua hệ quang học. Chỗ bị chiếu sáng thay đổi tính chất hoá học, sau khi rửa sẽ lộ ra hình mạch để các bước khắc và lắng đọng tiếp theo tạo nên bóng bán dẫn và dây nối. Một con chip hiện đại cần vài chục lượt quang khắc như vậy, chồng lên nhau với độ khớp tính bằng nanomet.

Độ nhỏ của chi tiết in được bị giới hạn bởi hiện tượng nhiễu xạ. Công thức kinh điển trong ngành, thường gọi là tiêu chuẩn Rayleigh, nói rằng kích thước nhỏ nhất tỷ lệ thuận với bước sóng ánh sáng và tỷ lệ nghịch với khẩu độ số của hệ quang học, nhân thêm một hệ số phản ánh mức khéo léo của quy trình. Muốn in nhỏ hơn có ba cách: rút ngắn bước sóng, mở rộng khẩu độ số, hoặc làm quy trình tinh xảo hơn để hạ hệ số kia.

Suốt hai thập niên đầu thế kỷ này, ngành chip dùng ánh sáng cực tím sâu bước sóng 193 nanomet từ laser argon florua, kết hợp kỹ thuật nhúng ống kính trong nước để tăng khẩu độ số. Khi chi tiết cần in nhỏ hơn bước sóng nhiều lần, người ta chia một lớp mạch thành nhiều lượt chiếu chồng lên nhau. Cách này chạy được nhưng mỗi lượt thêm là thêm thời gian, thêm sai số khớp lớp và thêm chi phí. Tới một mức nào đó, rút ngắn hẳn bước sóng trở thành lựa chọn kinh tế hơn.

Tạo ra ánh sáng 13,5 nanomet: bắn laser vào giọt thiếc

Ánh sáng 13,5 nanomet thuộc vùng cực tím rất xa, gần với tia X mềm. Không có bóng đèn hay laser thông thường nào phát ra loại ánh sáng này với công suất đủ dùng cho sản xuất. Giải pháp được chọn sau nhiều năm thử nghiệm là tạo plasma từ thiếc nóng chảy: những giọt thiếc nhỏ cỡ vài chục micromet được nhỏ xuống liên tục, mỗi giọt bị một xung laser yếu làm dẹt ra rồi một xung laser carbon dioxide công suất lớn bắn trúng, biến thành plasma nóng hàng chục nghìn độ và phát ra ánh sáng cực tím.

Quá trình này lặp lại khoảng năm mươi nghìn lần mỗi giây, và laser phải trúng từng giọt đang rơi với độ chính xác cực cao. Phần lớn năng lượng điện đưa vào biến thành nhiệt, chỉ một phần rất nhỏ trở thành ánh sáng hữu ích, nên máy tiêu thụ điện lớn và cần hệ thống làm mát phức tạp. Mảnh vụn thiếc sinh ra cũng phải được quét đi liên tục để không phủ lên gương thu sáng.

Chính công suất nguồn sáng từng là lý do khiến công nghệ này bị chê là “mãi chỉ ở phòng thí nghiệm”. Trong nhiều năm, nguồn sáng quá yếu khiến số wafer xử lý mỗi giờ quá thấp để có lãi. Chỉ khi công suất nguồn sáng tăng tới mức đủ cho sản xuất hàng loạt vào cuối thập niên 2010, các nhà máy mới bắt đầu đưa máy vào dây chuyền thật cho những lớp mạch quan trọng nhất.

Vì sao mọi thứ trong máy phải là gương và chân không

Ánh sáng 13,5 nanomet bị hấp thụ bởi gần như mọi vật chất, kể cả không khí và thuỷ tinh. Vì thế không thể dùng thấu kính như máy quang khắc cũ, và toàn bộ đường đi của ánh sáng phải nằm trong chân không. Thay cho thấu kính là một chuỗi gương phản xạ đặc biệt, mỗi gương phủ hàng chục cặp lớp mỏng xen kẽ molypden và silicon, mỗi lớp dày cỡ vài nanomet, để các sóng phản xạ cộng hưởng với nhau.

Ngay cả gương tốt nhất cũng chỉ phản xạ được khoảng bảy phần mười ánh sáng chiếu tới. Sau khoảng chục lần phản xạ từ nguồn tới wafer, phần ánh sáng còn lại chỉ là một tỷ lệ rất nhỏ so với ban đầu. Điều này giải thích vì sao nguồn sáng phải cực mạnh. Bề mặt gương phải phẳng tới mức sai lệch chỉ tính bằng phần nhỏ của nanomet trên cả diện tích lớn; nếu phóng một chiếc gương như vậy lên bằng kích thước một quốc gia, chỗ gồ cao nhất cũng chỉ cỡ vài milimet.

Mặt nạ mang hình mạch cũng là gương chứ không phải tấm kính trong suốt như trước. Bất kỳ hạt bụi nào bám lên mặt nạ đều in lặp lại trên mọi con chip, nên việc che chắn, kiểm tra và làm sạch mặt nạ trở thành một bài toán kỹ thuật riêng, kéo theo cả một chuỗi thiết bị kiểm tra chuyên dụng khác.

Vì sao chỉ một doanh nghiệp làm được

Thời gian. Nghiên cứu quang khắc cực tím bắt đầu từ những năm 1980 ở các phòng thí nghiệm của Nhật Bản và Mỹ. Một liên minh công nghiệp – phòng thí nghiệm quốc gia ở Mỹ hoạt động cuối thập niên 1990 đã chứng minh tính khả thi, sau đó nhà sản xuất Hà Lan theo đuổi thương mại hoá trong khoảng hai thập niên nữa. Các đối thủ từng theo đuổi đã lần lượt rút lui vì chi phí quá lớn và triển vọng quá xa.

Chuỗi nhà cung cấp riêng. Máy được ghép từ linh kiện của hàng nghìn nhà cung cấp, trong đó có những mắt xích chỉ một nơi làm được: hệ gương quang học của một hãng Đức, nguồn laser công suất cao của một hãng Đức khác. Nhà sản xuất máy còn góp vốn, chia sẻ rủi ro với các đối tác này. Sao chép một cỗ máy nghĩa là phải dựng lại cả mạng lưới đó.

Đồng phát triển với khách hàng. Những nhà máy chip lớn nhất từng góp vốn vào nhà sản xuất máy để đẩy nhanh nghiên cứu. Mỗi thế hệ máy được tinh chỉnh dựa trên dữ liệu vận hành thật từ khách hàng, tạo thành vòng học hỏi mà người đi sau không có.

Kiểm soát xuất khẩu. Vì là điểm nghẽn chiến lược, việc bán máy ra nước ngoài chịu các quy định cấp phép của nước sở tại và các thoả thuận đa phương về hàng công nghệ cao. Đây là yếu tố khiến công nghệ này càng khó lan rộng, độc lập với chuyện kỹ thuật.

Giới hạn hiện nay: hiệu ứng ngẫu nhiên, chi phí và thế hệ khẩu độ số cao

Khi chi tiết in đã cực nhỏ, một vấn đề mới hiện ra: hiệu ứng ngẫu nhiên. Ánh sáng 13,5 nanomet mang năng lượng mỗi hạt photon lớn hơn nhiều so với ánh sáng 193 nanomet, nên với cùng một liều chiếu, số photon rơi vào mỗi điểm ít hơn. Ở thang chỉ vài chục phân tử chất cản quang, sự dao động ngẫu nhiên của số photon và phản ứng hoá học có thể làm một lỗ tiếp xúc bị thiếu hoặc hai đường dây chạm nhau. Tăng liều chiếu giảm được lỗi nhưng lại làm chậm máy.

Bước tiếp theo của ngành là máy khẩu độ số cao, nâng khẩu độ từ 0,33 lên 0,55 để in nhỏ hơn mà không cần chia nhiều lượt. Đổi lại, hệ quang học lớn hơn, phức tạp hơn, máy to hơn và đắt hơn nhiều lần, trường chiếu mỗi lượt bị thu hẹp còn một nửa, đòi hỏi thiết kế chip phải tính tới việc ghép hai nửa. Các nhà máy lớn đang đánh giá khác nhau về thời điểm đưa thế hệ này vào sản xuất hàng loạt, vì lợi ích phải bù được chi phí.

Điều này cho thấy giới hạn của chip không còn thuần tuý là vật lý mà ngày càng là kinh tế. Mỗi thế hệ thiết bị mới vẫn in được nhỏ hơn, câu hỏi thật là chi phí cho mỗi bóng bán dẫn có tiếp tục giảm hay không. Chủ đề này được phân tích kỹ hơn trong bài về định luật Moore trên cùng trang.

Nguồn để đọc thêm

Để hiểu nguyên lý, các giáo trình về công nghệ vi chế tạo và quang khắc ở bậc đại học, cùng tài liệu của hội quang học và quang tử quốc tế (SPIE), nơi tổ chức hội nghị thường niên chuyên về quang khắc tiên tiến, là nguồn gốc của phần lớn kiến thức kỹ thuật được trích dẫn trên báo chí. Các bài tổng quan trên những tạp chí khoa học vật liệu và quang học uy tín thường có phần giải thích dễ theo hơn bài nghiên cứu gốc.

Về lịch sử phát triển và chuỗi cung ứng của cỗ máy, nhiều sách về lịch sử ngành bán dẫn xuất bản trong vài năm gần đây có chương riêng kể lại quá trình kéo dài ba thập niên; nên đọc nhiều cuốn để đối chiếu, vì mỗi tác giả có góc nhìn riêng. Báo cáo thường niên và tài liệu công bố cho nhà đầu tư của nhà sản xuất máy cho biết số máy giao hằng năm và lộ trình công nghệ, nhưng cần nhớ đó là tài liệu của chính doanh nghiệp.

Khi gặp các con số như số giọt thiếc mỗi giây hay độ phẳng của gương trên báo, nên đối chiếu với tài liệu kỹ thuật vì các bài viết phổ thông đôi khi làm tròn hoặc phóng đại. Bài phân tích chuỗi cung ứng chip trên cùng trang đặt cỗ máy này trong bức tranh toàn ngành.

Câu hỏi thường gặp

Máy quang khắc cực tím khác máy quang khắc thường ở điểm nào?

Máy cũ dùng ánh sáng 193 nanomet đi qua thấu kính, có thể trong không khí hoặc nhúng nước. Máy cực tím dùng ánh sáng 13,5 nanomet, bị mọi vật chất hấp thụ nên phải chạy hoàn toàn trong chân không và dùng gương phản xạ nhiều lớp thay cho thấu kính.

Vì sao ánh sáng cực tím lại tạo từ thiếc?

Plasma thiếc khi bị laser công suất lớn bắn trúng phát ra mạnh ở vùng quanh 13,5 nanomet, khớp với bước sóng mà gương nhiều lớp molypden – silicon phản xạ tốt nhất. Sau nhiều năm thử các vật liệu và cách tạo plasma khác, thiếc là phương án cho công suất đủ dùng.

Không có máy cực tím thì có làm được chip tiên tiến không?

Có thể làm một số thế hệ bằng máy cực tím sâu kết hợp chia nhiều lượt chiếu, nhưng mỗi lượt thêm làm tăng thời gian, chi phí và sai số. Tới các nút nhỏ hơn nữa, cách này trở nên kém kinh tế và hiệu suất thấp, nên khó cạnh tranh trong sản xuất hàng loạt.

Máy khẩu độ số cao là gì?

Đó là thế hệ máy quang khắc cực tím mới, tăng khẩu độ số của hệ quang học để in được chi tiết nhỏ hơn mà không chia lượt. Đổi lại máy lớn hơn, phức tạp và tốn kém hơn, trường chiếu hẹp lại, nên các nhà máy cân nhắc kỹ thời điểm đưa vào dùng.

Vì sao chỉ một công ty trên thế giới làm được cỗ máy này?

Vì cần khoảng ba thập niên phát triển, một mạng lưới hàng nghìn nhà cung cấp linh kiện độc nhất, vốn đầu tư khổng lồ và sự đồng phát triển với các nhà máy chip lớn. Các đối thủ từng theo đuổi đã rút lui khi chi phí và rủi ro quá cao.

Hiệu ứng ngẫu nhiên trong quang khắc là gì?

Đó là các lỗi sinh ra do số photon và số phân tử chất cản quang ở mỗi điểm quá ít, nên dao động ngẫu nhiên đủ làm hỏng chi tiết mạch. Tăng liều chiếu giúp giảm lỗi nhưng làm máy chạy chậm hơn, nên đây là bài toán cân bằng giữa chất lượng và năng suất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138